TEL:0 216 415 95 98

Soğuk İş Takım Çeliklerinin Kullanım Alanları

1. Kesme takımları

a. Kazıma Bıçakları

b. Sütunlu veya yassı kesme tezgâhları

c. Hassas delme

d. Kâğıt ve plastik bıçakları

e. Delme zımbaları

2. Çekme Takımları

a. Derin çekme takımları

b. Tel boru ve çubuk çekme takımları

3. Talaşlı imalat takımları

4. Destek Parçaları ve Tutucu Kalıpları

5. Kabartma takımları

6. El aletleri

7. Kıvırma ve Ezme Kalıplarında

8. Kırma ve Parçalama Kalıpları

9. Plastik işleme takımları

10. Sinter preseleme takımları

11. Basınçlı hava takımları

12. Germe kovanları

13. Makine kovanları

14. Soğuk Ekstrüzyon Takımları

Ayrıca soğuk iş takım çeliklerinin uygulama alanlarında da bahsedecek olursak, genel olarak; kesme, delme, zımbalama, biçme, baskı, presleme, soğuk ezme, soğuk fışkırtma ve soğuk biçimlendirme işlerinde tercih edilirler.

Endüstride kesme işlemi özen gösterilmesi gereken bir yöntem olmakla birlikte her geçen gün önem kazanmaktadır. Kesme işlemi esnasında boyutsal hassasiyete ve kesilen parçanın kesme işlemi esnasında çarpılmamasına özen gösterilmeli, kesme yüzeyinin sac düzlemine dik olmasına, çapak olmamasına, köşe yuvarlanmasının minimum seviyede olmasına dikkat edilmelidir. Kullanılan takım tasarımının doğru yapılması, çeliğin doğru seçilmesi ve çeliğe uygulanacak olan ısıl işlem tipi de takımın çalışma ömrünü etkilemektedir.

%1 civarında karbon içeren 1.2842 ve 1.2419 gibi soğuk iş takım çelikleri, daha düşük aşınma dürenci göstermelerine karşın daha yüksek süneklik ve işlenebilirlik gibi özelliklere sahiptirler. Bu yüzden metal olmayan malzemelerin kesilmesinde tercih edilmektedirler.

Soğuk şekil verme yönteminde, malzemeler aralıklı basınç kuvvetleri altında soğuk şekil verme veya ekstrüzyon yöntemleri ile son ölçülerine getirilirler. Dolayısı ile bu yöntemde kullanılan malzemeler oldukça fazla zorlanmaya maruz kalırlar.

Derin çekme yönteminde kalıp ve zımbaların baskı kenarları çok yüksek oranda sürtünme gerilimlerine maruz kalırlar. Bu tüp uygulamalarda ledeburitik yapıda ki 1.2379 çeliği tercih edilmelidir.

Madeni para üretimi gibi hassas uygulamalarda, çok iyi yüzey kalitesi, ağırlık ve ölçü hassasiyeti gerektiğinden dolayı güvenilir ve ekonomik özelliklere sahip, wolfram alaşımlı 1.2510 ve 1.2550 malzemeler kullanılmaktadır. Yüksek tokluk ve parlaklık gerektiren uygulamalarda ise 1.2767 malzemesi tercih edilmelidir.

1.2379, 1.2080 ve 1.2363 soğuk iş takım çelikleri metalik şerit ve sacların şekil vermek için kullanılabilecek en uygun malzemelerdir. Çalışma esnasında ortaya çıkabilecek yüksek aşınma gerilimlerine dayanabilen bu malzemeler içinde ise sertlik ve aşınma dayanımı özellikleri açısından 1.2379 ön plana çıkmaktadır. Bu özeliklerinden dolayı 1.2379 soğuk iş takım çeliği taneleme bıçaklarında birincil tercih edilen malzeme iken 1.2842 malzemesi tezgah bıçakları, bıçaklar ve çekiçler gibi nispeten daha düşük mekanik gerilimlere maruz kalan yerlerde kullanılır.

KAYNAKLAR

TOPBAŞ, M.A. – Çelik ve Isıl İşlem El Kitabı 1998

KOÇAK, H. – Takım Çelikleri El Kitabı VII Baskı 2006

Asil Çelik Teknik Yayınlar 2007